રાજાજી નેશનલ પાર્કમાંથી પસાર થતી ઓલ-વેધર રોડને મંજૂરી, પરંતુ કોમર્શિયલ વાહનો પર પ્રતિબંધ

ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે ઉત્તરાખંડમાં લાલઢાંગ–ચિલ્લરખાલ માર્ગ અંગે અગાઉ આપેલા સ્ટે ઓર્ડરમાં ફેરફાર કરીને 11.5 કિમી લાંબા માર્ગને મેટલિંગ (પકાકરણ) કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય રાજ્યના 18 દુરસ્ત ગામોમાં રહેતા હજારો લોકોને લાભ પહોંચાડવા માટે લેવાયો છે.

તેમ છતાં, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ માર્ગ પર કોઈ પણ પ્રકારના કોમર્શિયલ વાહનોને ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય

આ મામલે સુનાવણી કરતી બેન્ચમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ Surya Kant, ન્યાયમૂર્તિ Joymalya Bagchi અને ન્યાયમૂર્તિ Vipul M Pancholi સામેલ હતા.

બેન્ચે કહ્યું કે દેશના વિકાસનો લાભ દુરસ્ત ગામોના લોકોને પણ મળવો જોઈએ. આ સાથે કોર્ટે 11 જાન્યુઆરી 2023ના સ્ટે ઓર્ડરમાં ફેરફાર કર્યો, જે પર્યાવરણ નિયમોના ભંગને કારણે આપવામાં આવ્યો હતો.

સંવેદનશીલ વાઇલ્ડલાઇફ કોરિડોર

આ 11.5 કિમી માર્ગમાં 4.5 કિમીનો ભાગ (ચમારિયા બેન્ડથી સિગ્ગડી સોત સુધી) પર્યાવરણીય રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ છે.

આ વિસ્તાર Jim Corbett Tiger Reserve અને **Rajaji Tiger Reserve**ને જોડતો એકમાત્ર કાર્યરત વાઇલ્ડલાઇફ કોરિડોર છે.

અહીંથી વાઘ, હાથી, ચીતો સહિત અનેક જંગલી પ્રાણીઓનું અવરજવર થાય છે. તેથી કોમર્શિયલ વાહનોના પ્રવેશથી વન્યજીવન પર નકારાત્મક અસર થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

કોમર્શિયલ વાહનોને કેમ રોકાયા?

રાજ્ય સરકારે કોર્ટમાં ખાતરી આપી કે ભલે આ માર્ગથી કોટદ્વાર અને હરિદ્વાર વચ્ચેનું અંતર કોમર્શિયલ વાહનો માટે લગભગ 65 કિમી ઘટી શકે, છતાં સરકાર કોર્ટની શરતોનું પાલન કરશે.

સરકારે કહ્યું કે તમામ કોમર્શિયલ વાહનો ઉત્તર પ્રદેશ મારફતે ડિટૂર લઈ પોતાના ગંતવ્ય સુધી પહોંચશે.

મુખ્ય ન્યાયાધીશએ સ્પષ્ટ કર્યું કે જંગલની ફલોરા અને ફૌના (વનસ્પતિ અને પ્રાણીજીવન)ની સુરક્ષા માટે ભારે ટ્રક અને ડમ્પર જેવા વાહનોને આ માર્ગ પર ચાલવાની મંજૂરી આપવામાં નહીં આવે.

સ્થાનિક લોકોને રાહત

આ મુદ્દે હસ્તક્ષેપ કરનાર ભાજપ સાંસદ Anil Baluni તરફથી વકીલ દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી કે 18 ગામોમાં રહેતા 40,000થી વધુ લોકો માટે આ માર્ગ અત્યંત જરૂરી છે.

હાલમાં કાચો માર્ગ વરસાદી મોસમમાં ધોવાઈ જાય છે, જેના કારણે સ્થાનિકોને ભારે મુશ્કેલીઓ ભોગવવી પડે છે. સરકારે wildlife movement માટે 400 મીટરનું એલિવેટેડ સ્ટ્રેચ બનાવવાની યોજના પણ રજૂ કરી છે.

બસ સેવા અંગે સ્પષ્ટતા નહીં

બેન્ચે નોંધ્યું કે ગામલોકોને સુવિધા આપવા માટે માર્ગનું પકાકરણ જરૂરી છે. જોકે, બસોને મંજૂરી આપવી કે નહીં તે મુદ્દે કોર્ટે કોઈ સ્પષ્ટ ટિપ્પણી કરી નથી.

કોર્ટે કહ્યું કે એક અપવાદ આપશો તો અન્ય લોકો પણ સમાન માંગ કરશે.

પર્યાવરણ કાયદાનો મુદ્દો

અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આ કોરિડોરમાં નિર્માણ કાર્ય Wildlife (Protection) Act, 1972 અને Forest Conservation Act, 1980ના નિયમોનો ભંગ કરતું હતું.

કોર્ટે રાજ્ય સરકારને તમામ કાનૂની મંજૂરીઓ મેળવ્યા પછી જ પ્રોજેક્ટ આગળ વધારવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

પર્યાવરણ કાર્યકરોની ચિંતા

ઘણા પર્યાવરણ અને વન્યજીવન કાર્યકરોએ માર્ગના પ્રભાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે આ વિસ્તાર જંગલી પ્રાણીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ આવાસસ્થાન છે અને માર્ગના કારણે તેમના અવરજવરમાં વિક્ષેપ આવી શકે છે.

કોર્ટ દ્વારા નિમાયેલા એમિકસ ક્યુરીએ પણ સૂચવ્યું કે સેન્ટ્રલ એમપાવર્ડ કમિટીએ (CEC) માર્ગની ડિઝાઇન અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા અને નદીના પ્રવાહમાં અવરોધ થતો હોવાનો મુદ્દો નોંધ્યો હતો.

નિષ્કર્ષ

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી એક તરફ દુરસ્ત ગામોના લોકોને રાહત મળશે, તો બીજી તરફ વન્યજીવનની સુરક્ષા પણ જાળવવામાં આવશે.

લાલઢાંગ–ચિલ્લરખાલ માર્ગનું પકાકરણ હવે થઈ શકશે, પરંતુ કોમર્શિયલ વાહનો પર પ્રતિબંધ લાગુ રહેશે. આ નિર્ણય વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.